Pwosesis Elektoral
Aprann kijan yo dwe òganize eleksyon ann Ayiti
Ki Sa Pwosesis Elektoral Ye?
Pwosesis elektoral se tout etap ak pwosedi yon peyi swiv pou òganize eleksyon lib, jis, ak transparan. Li gen ladan l enskripsyon votè, kanpay elektoral, jou vòt, konte vòt, ak piblikasyon rezilta yo.
Endepandans
Yon enstitisyon ki pa anba kontwòl gouvènman an òganize eleksyon yo
Transpare
Tout etap klè ak vizib pou piblik la
Aksesibilite
Tout sitwayen kalifye ka patisipe
Entegrite
Rezilta yo reflete vòt pèp la toutbon
Akseptasyon
Tout pati aksepte rezilta legal yo
Konsèy Elektoral Pwovizwa (CEP)
Wòl ak Responsablite
CEP se enstitisyon ki jere tout eleksyon ann Ayiti. Selon Konstitisyon 1987 la, CEP responsab pou:
- Òganize tout eleksyon nasyonal ak lokal
- Enskri sitwayen sou lis elektoral
- Etabli sant vòt ak biwo vòt
- Konte vòt yo epi pibliye rezilta yo
Konpozisyon CEP
- 9 manm total
- Se diferan sektè ki chwazi yo
- CEP pèmanan an: manda 9 lane ki pa renouvlab, ak yon tyè manm yo ki renouvle chak 3 lane (Atik 194)
- Konsèy pwovizwa yo pa gen manda fiks
- Dwe endepandan
Defi CEP
- Mank endepandans reyèl
- Resous limite
- Mank konfyans piblik
- Ensekirite gang
Tès Konesans 1
Ki enstitisyon ki responsab pou òganize eleksyon ann Ayiti?
Tip Eleksyon ann Ayiti
Eleksyon Prezidansyèl
- Chak 5 lane
- De tou: 50%+1 pou genyen dirèk
- Kandida dwe gen 35 lane minimòm
- Dwe se Ayisyen natif natal
Eleksyon Lejislatif
- Sena: 30 senatè, manda 6 lane
- Depite: 119 depite, manda 4 lane
- Kandida dwe gen 25 lane minimòm
- De tou: fòk kandida a gen majorite absoli (dezyèm tou si pa gen majorite nan premye tou a)
Eleksyon Lokal
- Mè ak konsèy minisipal
- ASEC/KASEC (kominote riral)
- Konsèy depatmantal yo eli endirèkteman (pa nan vòt dirèk)
- Manda 4 lane
Dènye eleksyon ann Ayiti te fèt an 2016; pa gen prezidan eli, ni palman, ni ofisyèl lokal. CPT a te fini misyon li 7 fevriye 2026, epi se Premye Minis enterimè Alix Didier Fils-Aimé ki sèl chèf egzekitif la anba 'Pak Nasyonal' la. Kalandriye final CEP a fikse premye tou eleksyon yo pou 30 out 2026, ak dezyèm tou a ansanm ak eleksyon minisipal yo pou 6 desanm 2026 — men vòt la depann de sekirite ak finansman.
Pwosesis Enskripsyon ak Vòt
Ki Moun Ki Ka Enskri?
Pou enskri pou vote, ou dwe:
- Gen omwen 18 lane
- Se sitwayen Ayisyen
- Pa nan prizon pou krim grav
- Gen kat CINU byometrik ONI bay la (Carte d'Identification Nationale Unique) — se sèl dokiman ki valab pou vote
Sitwayen yo ka jwenn CINU a gratis nan biwo ONI (Office National d'Identification). Dekrè jen 2020 an te fè ansyen kat CIN yo pa valab ankò depi 16 oktòb 2020, epi NIF la se yon nimewo fiskal — li pa yon dokiman pou vote. Lis elektoral la soti nan rejis ONI a.
Jou Eleksyon: Kijan Vote
1. Rive ak Dokiman
Pote kat CINU ou — se sèl dokiman ki valab pou vote. Sant yo louvri 6è maten, fèmen 4è apremidi.
2. Verifye Lis
Manm biwo vòt yo (MBV) verifye non ou sou lis elektoral. Ou resevwa bilten vòt.
3. Vote an Prive
Ale nan izolwa pou make bilten an prive. Pliye bilten epi mete l nan bwat vòt.
4. Lank sou Dwèt
Dwèt ou make ak lank pou anpeche vote de fwa. Ou siyen rejis la oswa mete anprent dwèt ou.
Pwoblèm: Anpil Ayisyen pa gen dokiman idantite. Biwo enskripsyon twò lwen nan zòn riral. Gang kontwole kèk zòn kote moun pa ka ale enskri.
Tès Konesans 2
Ki laj minimòm pou enskri pou vote ann Ayiti?
Konte Vòt ak Obsèvasyon
Kijan Vòt yo Konte
Nan Sant Vòt
- Manm biwo vòt yo louvri bwat devan tout moun (obsèvatè yo la pou gade sèlman)
- Konte bilten youn pa youn
- Ekri rezilta sou pwosè-vèbal
- Afiche rezilta pou piblik la wè
Transmisyon ak Pibliye
- Voye pwosè-vèbal yo nan CTV a (Sant Tabilasyon Vòt)
- CEP a kolekte rezilta tout sant yo
- Pibliye rezilta pwovizwa
- Rezoud reklamasyon, pibliye rezilta final
Ki Moun Ki Obsève?
Obsèvatè Nasyonal
Sitwayen Ayisyen, souvan òganizasyon sosyete sivil ki siveye pwosesis la
Obsèvatè Entènasyonal
Misyon OEA, UE, Carter Center, k ap verifye si yo respekte règleman yo
Reprezantan Pati
Chak pati ka gen reprezantan nan sant vòt pou siveye
Pwoblèm: Kontaj ki lan, pwosè-vèbal ki disparèt, diferans ant konte lokal ak CEP, reta nan pibliye rezilta kreye mefyans.
Wòl Sitwayen ak Refòm Nesesè
Responsablite Sitwayen
Anvan Eleksyon
- Enskri pou vote
- Enfòme tèt ou sou kandida
- Patisipe nan debat
Jou Eleksyon
- Vote! Se dwa ak devwa ou
- Rive bonè ak dokiman ou
- Rapòte iregilarite
Apre Eleksyon
- Swiv konte vòt
- Mande transparans
- Kontinye siveye lidè eli yo
Refòm Nesesè
Ranfòse Endepandans CEP
- Chanje fason chwazi manm
- Finansman otomatik
- Pouvwa legal pou sanksyone
Modènize Sistèm
- Teknoloji modèn (vòt elektwonik)
- Baz done dijital byometrik
- Transmisyon rapid rezilta
Amelyore Aksesibilite
- Plis sant nan zòn riral
- Senplifye enskripsyon
- Sèvis mobil pou zòn izole
Konbat Fwòd
- Lwa pi sevè kont achte vòt
- Sanksyon rapid pou vyolasyon
- Pwoteksyon pou votè
Pou demokrasi fonksyone, Ayiti bezwen yon CEP endepandan, pwosesis transparan, sekirite pou vote san pè, finansman adekwa, ak volonte politik pou respekte rezilta.
Tès Konesans 3
Ki sa ki pi enpòtan pou eleksyon fonksyone kòrèkteman?
Demokrasi bezwen sitwayen angaje. Enskri. Vote. Siveye. Mande yo rann kont. Eleksyon se pa sèlman responsablite CEP – se responsablite nou tout. Vòt ou se vwa ou.
Dekrè Elektoral la ak Eta Kalandriye 2026 la
Pwochen Eleksyon yo ap fèt anba yon dekrè elektoral gouvènman an te adopte 1ye desanm 2025, paske pa gen Palman pou vote yon lwa elektoral. An avril 2026, CEP a te soumèt yon vèsyon revize pou aliyen dekrè a ak Pak Nasyonal la. Yon dispozisyon nan vèsyon revize a — ki mande pou yon pati politik gen omwen 30,000 manm pou li ka prezante kandida — te pwovoke gwo deba an me 2026: patizan yo di li va ranfòse serye pati yo, kritik yo di li riske ekskli ti òganizasyon yo.
Kote nou ye jodi a: dat 30 out 2026 la rete objektif ofisyèl la, men enskripsyon elektè yo ak kandida yo — ki te planifye pou avril-jen 2026 — te ranvwaye an avril apre gouvènman an te rejte bidjè CEP a epi sispann pwosesis la. CEP a te apwouve 282 pati sou 320 ki te enskri. Pa gen okenn lis ofisyèl kandida ankò. Pou dènye enfòmasyon yo, tcheke sit ofisyèl CEP a: cephaiti.ht.