Koripsyon ann Ayiti
Konprann ak Konbat
Èske ou konnen kijan koripsyon afekte lavi ou chak jou?
Koripsyon se lè moun ki nan pouvwa itilize pozisyon yo pou benefis pèsonèl yo olye pou sèvi piblik la.
Fòm Koripsyon
Pòdven
Ofri oswa aksepte lajan pou enfliyanse yon desizyon
Detounman Lajan
Vòlè lajan piblik oswa resous gouvènman
Nepotis
Bay travay oswa kontra bay fanmi oswa zanmi
Kliyantelis
Bay favè pou sipò politik
Fwòd
Twonpe nan kontra, pwojè, oswa eleksyon
Verifye Konpreyansyon Ou
Ki sa koripsyon ye?
Endèks Pèsepsyon Koripsyon 2025
- Ayiti: 16 sou 100 (0 = trè koronpi, 100 = trè pwòp)
- Pami 182 peyi yo te evalye yo
- Youn nan twa peyi ki gen nòt ki pi ba nan Amerik yo
Skandal PetroCaribe
Anviwon $2 Milya Detounen
2008-2018: Pwogram PetroCaribe a te reprezante anviwon $4.3 milya. Odit CSCCA yo (2019-2020) ak rapò Sena a te dokimante anviwon $2 milya ki te detounen oswa mal jere - lopital pa bati, wout pa fè, pwojè pa egziste. Yo pa jije pèsonn.
Ekonomi
- Devlopman ralanti
- Envestisman diminye
- Inegalite grandi
Lasante
- Lopital pa gen ekipman
- Medikaman pa rive
- Swen pa gratis
Edikasyon
- Lekòl pa gen liv
- Pwofesè pa touche
- Diplòm achte
Jistis
- Jij mande pòdven
- Moun rich achte libète
- Moun pòv nan prizon
Demokrasi
- Eleksyon achte
- Konfyans pèdi
- Lidè koronpi rete
Verifye Konpreyansyon Ou
Ki sektè koripsyon afekte?
Ayiti gen plizyè enstitisyon ak lwa ki la pou konbat koripsyon:
ULCC
Unité de Lutte Contre la Corruption - inite ki responsab prevansyon ak envestigasyon sou koripsyon nan administrasyon piblik la. Sitwayen yo ka pote plent bay li.
UCREF
Unité Centrale de Renseignements Financiers - inite entèlijans finansye ki analize tranzaksyon sispèk pou konbat blanchiman lajan.
CSCCA
Cour Supérieure des Comptes et du Contentieux Administratif - tribinal kont ki verifye kijan Leta depanse lajan. Se li ki te fè odit PetroCaribe yo (2019-2020).
Lwa 2014 Kont Koripsyon
Lwa 2014 la kriminalize anrichisman ilisit epi li bay pwoteksyon pou moun ki denonse koripsyon (whistleblowers).
Zafè BNC a (2024-2025)
An jiyè 2024, prezidan konsèy administrasyon BNC (Banque Nationale de Crédit) te akize twa konseye CPT - Smith Augustin, Louis Gérald Gilles ak Emmanuel Vertilaire - dèske yo te mande l 100 milyon goud pou l te ka rete nan pòs li. ULCC te mennen ankèt epi li te rekòmande pouswit; konseye yo te nye akizasyon yo. Ka sa a rete yon senbòl defi koripsyon an nan pi wo nivo Leta a.
Chak sitwayen gen yon wòl pou jwe nan konbat koripsyon:
1. Rapòte Koripsyon
- Kontakte ULCC (www.ulcc.gouv.ht)
- Ale nan òganizasyon sosyete sivil
- Enfòme medya endepandan
2. Refize Pòdven
- Mande resi pou tout peman
- Refize peye pou sèvis ki dwe gratis
- Rapòte moun ki mande pòdven
3. Mande Transparans
- Mande gouvènman pibliye depans yo
- Patisipe nan fowòm piblik
- Gade kijan reprezantan ou depanse
4. Òganize nan Kominote Ou
- Kreye komite vijilans lokal
- Mobilize pou mande jistis
- Edike lòt sitwayen
5. Sipòte Jounalis
- Li epi pataje travay jounalis ki denonse koripsyon
- Pwoteje libète laprès
- Defann jounalis ki anba atak
Sonje
Chak fwa ou peye pòdven, ou ranfòse sistèm nan. Refize koripsyon - ou ka chanje bagay yo!
Verifye Konpreyansyon Ou
Ki sa ou dwe fè si yo mande ou pòdven?
Felisitasyon!
Ou fin aprann sou koripsyon. Kounye a konbat li!