Pwogrè: 0%

Dwa ann Ayiti

Dwa Ou Se Pouvwa Ou

Èske ou konnen ki dwa ou genyen kòm sitwayen?

Dwa moun se dwa fondamantal tout moun genyen senpleman paske yo se moun. Dwa sa yo pa depann de:

  • Ki kote ou fèt
  • Ki koulè ou ye
  • Ki relijyon ou genyen
  • Ki sèks ou ye
  • Ki nasyonalite ou genyen
  • Ki klas sosyal ou soti

Twa Prensip Fondamantal

Dwa moun se inivèsèl (pou tout moun), inalyenab (pèsonn pa ka pran yo), epi endivizib (yo tout enpòtan menm jan).

Verifye Konpreyansyon Ou

Dwa moun depann de ki bagay?

Konstitisyon Ayiti 1987 garanti dwa nan senk kategori prensipal:

1. Dwa Sivil

Pwoteje libète endividyèl

  • Libète pèsonèl
  • Vi prive
  • Libète ekspresyon
  • Libète ansanble
  • Libète relijyon

2. Dwa Politik

Pèmèt patisipasyon nan gouvènans

  • Dwa pou vote
  • Dwa pou kandida
  • Libète politik
  • Fòme pati politik

3. Dwa Ekonomik

Konsène travay ak pwopriyete

  • Dwa pou travay
  • Salè minimòm
  • Dwa pou pwopriyete
  • Fòme sendika

4. Dwa Sosyal

Konsène edikasyon ak sante

  • Dwa pou edikasyon
  • Dwa pou sante
  • Sekirite sosyal
  • Lojman

5. Dwa Kiltirèl

Pwoteje idantite kiltirèl

  • Pale lang ou (Kreyòl)
  • Pratike tradisyon
  • Aksè kiltirèl
  • Pwoteje patrimwàn
Atik 24 - Libète Pèsonèl:
"Libète endividyèl garanti epi pwoteje pa Leta."
  • Pèsonn pa ka arete ou san prèv
  • Si yo arete ou, ou gen dwa konnen poukisa
  • Ou gen dwa jwenn yon avoka
  • Ou pa kapab rete nan prizon san jijman
Atik 27 - Vi Prive:
"Dòmisil moun sakre. Li pa ka vjole anba okenn pretèks."
  • Lapolis pa ka fouye lakay ou san manda tribinal
  • Vi prive ou pwoteje
  • Korespondans ou pa ka entèsepte ilegalman
Atik 28 - Libète Ekspresyon:
"Tout Ayisyen gen dwa pou eksprimen lide yo libilman nan tout domèn pa tout mwayen yo chwazi."

Sa Vle Di:

Ou ka pale sou sa ou panse, ekri lide ou, kritike gouvènman san pè. Laprès lib - pa gen sansou.

Dwa Politik

Atik 52 - Dwa pou Vote:
"Tout sitwayen ki gen dizuit (18) lane akonpli epi ki jwi dwa sivil ak politik yo gen dwa pou vote."
  • Vote pou chwazi lidè ou
  • Kandida pou pozisyon elektif
  • Patisipe nan refèrandòm
  • Fòme oswa jwenn pati politik

Dwa Ekonomik

Atik 35 - Dwa pou Travay:
"Leta rkonèt dwa tout sitwayen genyen nan yon travay."
  • Dwa pou travay san diskriminasyon
  • Dwa pou salè jis
  • Dwa pou kondisyon travay ki an sekirite
  • Dwa pou fòme sendika
Atik 36 - Dwa pou Pwopriyete:
"Sèlman Ayisyen ak sosyete ayisyen kapab posede pwopriyete ann Ayiti."

Verifye Konpreyansyon Ou

Kilès ki ka achte tè ann Ayiti?

Dwa Sosyal

Atik 32 - Dwa pou Edikasyon:
"Leta garanti dwa edikasyon. Li veye sou edikasyon fizik, entèlèktyèl, moral, pwofesyonèl, sosyal ak sivik popilasyon an."
  • Tout timoun gen dwa pou ale lekòl
  • Edikasyon debaz dwe gratis ak obligatwa
  • Leta dwe kreye lekòl piblik
Atik 19 - Dwa pou Sante:
"Leta gen obligasyon pou garanti dwa pou sante pou tout sitwayen."

Dwa Kiltirèl

Atik 5 - Lang Ofisyèl:
"Kreyòl ak Franse se lang ofisyèl Repiblik la."

Viktwa Istorik

Pou premye fwa nan istwa Ayiti, Kreyòl - lang majorite pèp la pale - rkonèt kòm lang ofisyèl egalego ak Franse.

Dwa garanti sou papye, men aplikasyon yo limite. Jounen jodi a, Ayiti nan yon kriz dwa moun:

Ensèkirite ak Vyolans Gang

Gang ame kontwole gwo pati tèritwa Ayiti, espesyalman nan Pòtoprens:

  • Plis pase 5,000 moun touye chak ane pa vyolans gang
  • Moun pa ka vwayaje lib akoz blokaj
  • Gang fòse moun kite kay yo
  • Plis pase 900 lekòl fèmen akoz ensèkirite

Vyolans sou Fanm

Vyòl ak vyolans seksyèl tounen zam lagè:

  • Milye ka vyòl chak ane
  • Fanm ka pa ale travay oswa lekòl akoz pè
  • Jistis pa disponib pou viktim yo
  • Enpinite generalize

Sistèm Jistis Fèb

  • 75% prizonye pa gen jijman - yo rete lane nan prizon san kondanasyon
  • Moun pòv pa ka peye avoka
  • Tribinal koronpi
  • Kriminèl pa pini, viktim pa jwenn jistis

Dwa Ekonomik Neglije

  • 50% timoun pa ale lekòl
  • Lopital pa fonksyone, medikaman pa disponib
  • Chomaj osnon 60%
  • Milyon moun viv nan kay prejil

Verifye Konpreyansyon Ou

Poukisa anpil moun pa jwenn jistis ann Ayiti?

Enstitisyon Nasyonal

Ofis Pwoteksyon Sitwayen (OPC)

  • Resevwa plent sou vyolasyon dwa
  • Fè ankèt ak rekòmandasyon
  • Men, manke finansman ak pouvwa

Tribinal yo

  • Gen responsabilite pou pwoteje dwa
  • Men, koronpi ak enflianse pa politik

Sosyete Sivil

Òganizasyon ki travay pou defann dwa:

  • RNDDH - Rezo Nasyonal Defans Dwa Moun ann Ayiti
  • FONHDILAC - Fondasyon Ayisyen pou Defans Libète
  • IJDH - Institute for Justice & Democracy in Haiti
  • BAI - Bureau des Avocats Internationaux

Entènasyonal

  • UN Human Rights
  • Komisyon Entèamerikèn Dwa Moun (OAS)
  • Amnesty International
  • Human Rights Watch

Senk aksyon ou ka pran pou defann dwa ou:

1. Konnen Dwa Ou

  • Li Konstitisyon an, espesyalman Tit III
  • Aprann ki dwa ou genyen
  • Konprann ki limit gouvènman genyen

2. Dokimante Vyolasyon

  • Si dwa ou vyole, ekri tout detay
  • Pran foto si posib
  • Jwenn temwen
  • Kenbe prèv

3. Rapòte

  • Plede ka a nan Ofis Pwoteksyon Sitwayen
  • Kontakte òganizasyon dwa moun
  • Enfòme medya si apwopriye

4. Òganize

  • Jwenn gwoup kominotè ki defann dwa
  • Kreye kolektif pou defann dwa nan katye ou
  • Itilize fòs kolektif pou mande jistis

5. Egzije Chanjman

  • Vote pou kandida ki respekte dwa moun
  • Patisipe nan manifestasyon pezib
  • Mande lidè yo rann kont
  • Sipòte refòm jistis ak sekirite

Sonje

Dwa se pa kado - se batay. Nou dwe lite chak jou pou kenbe yo ak avanse yo.

Dwa Timoun

Atik 260 - Pwoteksyon Timoun:
  • Dwa pou non, nasyonalite, edikasyon gratis
  • Pwoteksyon kont esplwatasyon
  • Pwoteksyon kont maltrètans
  • Aksè a swen lasante

Pwoblèm Reyèl:

  • 300,000 timoun nan sistèm restavèk (esklavaj domestik)
  • Milye timoun pa gen sètifika nesans
  • Abiz seksyèl kont timoun gen gwo nivo
  • Timoun rekrite pa gang ame

Dwa Fanm

Atik 17 - Egalite Sèks:
"Fanm ak gason gen menm dwa epi menm obligasyon nan tout domèn."

Dwa Legal

  • Dwa pou vote (depi 1950)
  • Dwa pou travay san diskriminasyon
  • Dwa pou pwopriyete
  • Dwa pou kandida

Defi Reyèl

  • Vyòl sistematik kòm zam lagè
  • Vyolans domestik gen gwo nivo
  • Mwens pase 5% palman
  • Ekati salè

Felisitasyon!

Ou fini aprann sou dwa ou. Kounye a defann yo!

← Konstitisyon Koripsyon →